ԱՄՆ հանձնաժողովի կոչը՝ պատժել Բաքվին եկեղեցիների ավերման և գերիների խոշտանգման համար

ԱՄՆ Միջազգային կրոնական ազատության հանձնաժողովը (USCIRF) իր 2026 թվականի տարեկան զեկույցում դատապարտել է Ադրբեջանի կողմից Արցախի հայկական պատմական հոգևոր ժառանգության շարունակական ոչնչացումը և հայ ռազմագերիների նկատմամբ դաժան վերաբերմունքը։ Ստեղծված իրավիճակի ֆոնին USCIRF-ը խորհուրդ է տալիս ԱՄՆ կառավարությանը՝ Ադրբեջանին պահել «Հատուկ դիտարկման ցուցակում» (Special Watch List), այդ թվում թիրախային պատժամիջոցներ կիրառել այն պետական գերատեսչությունների և պաշտոնյաների նկատմամբ, որոնք պատասխանատու են կրոնական ազատությունների կոպիտ խախտումների համար։ 

ԱՄՆ Կոնգրեսին նույնպես կոչ է արվում նաև սահմանափակել Ադրբեջանին տրամադրվող ռազմական օգնությունը՝ որպես նախապայման դնելով կրոնական ժառանգության պաշտպանությունը և մարդու իրավունքների վիճակի բարելավումը։ Փաստաթղթի հեղինակները նշեթ են՝ 2020 և 2023 թվականներին տարածքների նկատմամբ վերահսկողություն հաստատելուց հետո Ադրբեջանը շարունակում է հայկական կրոնական կոթողների թիրախավորման քաղաքականությունը։ 

Հիմնվելով արբանյակների լուսանկարների վրա, զեկույցում ասված է, որ 2025 թվականի հուլիսի դրությամբ արբանյակային լուսանկարները թույլ են տվել նույնականացնել ութ ամբողջությամբ ոչնչացված և ևս տասը վնասված կրոնական օբյեկտներ, այդ թվում՝ եկեղեցիներ, գերեզմանատներ և մշակութային այլ արժեքներ։ Հանձնաժողովն ընդգծում է՝ Բաքուն ջնջում է տարածաշրջանում քրիստոնեական ավելի քան 2000-ամյա ներկայության հետքերը։ Բացի այդ, ահազանգեր են ստացվում այն մասին, որ ադրբեջանական բանտերում գտնվող հայ ռազմագերիներին արգելվում է ստանալ կրոնական իրեր, մասնավորապես՝ Աստվածաշունչ։

 Հանձնաժողովի նախագահ Վիքի Հարցլերը իր հատուկ կարծիքում նշել է նաև հայ գերիների նկատմամբ կտտանքների, հոգեբանական ճնշումների և նույնիսկ խաչի տեսքով դաջվածքները այրելու միջոցով հեռացնելու դեպքերի մասին։ USCIRF-ում եզրակացրել են, որ Ադրբեջանը պետք է գործնական քայլեր ձեռնարկի կրոնական ազատության պաշտպանության ուղղությամբ, եթե ակնկալում է լիարժեք ռազմավարական գործընկերություն Միացյալ Նահանգների հետ: